Sinds ik aan het tuinieren ben, en dan bedoel ik ook echt elke dag bezig in de tuin, heb ik veel geleerd over een mooie (bloemen)tuin. Maar ook over moestuinieren en het hebben van een kleine kruidentuin. In het najaar maak ik plannen voor het komende (tuin)jaar. In 2025 had ik voor het eerst een echte ‘grote’ tuin met bloemen, kruiden, groenten en diverse soorten fruit. Dat is mijn plan ook weer voor volgend jaar, maar dan wel met meer genieten. Even stilstaan, omdat het kan. En vooral minder tijd kwijt aan onkruid wieden. Een manier om dat te kunnen bereiken is door een permacultuur aan te leggen. Deze uitdaging vond ik iets te groot voor volgend jaar, maar het gebruiken van een aantal principes gaat me wel lukken. Eén daarvan is het maken van één of meerdere plantengilde(s), ook deze kun je gebruiken als je bijvoorbeeld een pluktuin gaat aanleggen. In deze blog lees je wat het nut daarvan is en ook hoe je simpel zo’n plantengilde kunt creëren. Kijk en lees je mee in deze blog?
Ik ben een beginner als het gaat om dit onderwerp. Ik heb veel boeken gelezen en informatie op internet tot me genomen, maar ik hoor het graag als je aanvullingen hebt.
Inhoudsopgave
Wat is een permacultuur?
De naam zegt je misschien niet zoveel, maar als je de betekenis ervan kent dan wordt het wel een stuk duidelijker. Permacultuur is een manier van tuinieren waarbij je wordt aangemoedigd om met de natuur mee te werken. Je ontwerpt een tuin die het goed doet zonder dat er steeds grote ingrepen nodig zijn. Ingrepen die tegen de ecologische realiteit in gaat. In een permacultuur kijk je naar hoe de natuur werkt. De tuin is gezond en productief, omdat er veel relaties bestaan tussen alle onderdelen. Daarom zie je in een permacultuurtuin veel verschillende soorten planten, maar ook dieren. In deze soort tuin wordt gebruik gemaakt van (12) ecologische principes. Voorbeelden daarvan zijn het observeren van je tuin, het opdelen van je tuin in ontwerpzones en water in je tuin. Naast een voordeel voor de natuur en de diversiteit in je tuin, biedt een permacultuurtuin jou ook een groot voordeel. Je hoeft minder hard te werken, doordat je goed nagedacht hebt over de onderdelen in je tuin waardoor je tuin meer zelfvoorzienend is. Denk bijvoorbeeld aan minder onkruid wieden, toch wel één van de meest tijdrovende klussen in de tuin.
Er zijn diverse principes die je kunt gebruiken bij het ontwerpen van een tuin volgend de permacultuur. Ik heb de meest makkelijke beschreven in deze blog, namelijk het gebruiken van plantengildes. Hieronder lees je er meer over.
Bron: Permacultuur in je moestuin, geschreven door Christopher Shein en Julie Thompson
Wat is een plantengilde?
De naam die je ook veel voorbij ziet komen in plaats van een plantengilde is een fruitboomgilde. Een gilde wordt vaak rondom een fruitboom geplaatst, maar kan in principe rondom iedere boom geplant worden. Gildes zijn essentieel in een permacultuur. In een gilde worden planten rondom bomen geplaatst die elkaar zoveel mogelijk versterken. Het zijn plantcombinaties die ons als tuinierders veel werk besparen. Je plaatst dus diverse planten bij elkaar waartussen wederzijds gunstige relaties bestaan. Dit wordt ook wel polycultuur genoemd. Deze cultuur bootst de natuur na, door bloemen, planten en kruiden met elkaar te combineren waardoor er meer nuttige insecten op af komen maar aan de andere kant ook minder plagen en onderhoud.
Je werkt vanuit een centraal punt, meestal de boom. Rond deze boom rangschik je verschillende planten in lagen. Elke plant heeft zijn eigen rol om het geheel gezond en productief te houden. Je combineert verschillende elementen op creatieve wijze om zo de omstandigheden in acht te nemen. Er bestaat geen kant-en-klaar recept wat toepasbaar is voor iedere tuin. Er zijn veel verschillende invloeden die hier een uitwerking op hebben. Dit slaat ook weer aan bij het 12e principe van de permacultuur; reageer op veranderingen. Kijk wat werkt en wat niet. Geef het even de tuin, maar pas vooral ook aan als het nodig is.
Onderdelen van een plantengilde
Bij de samenstelling van een gilde, wil je graag diverse functies benutten. Het beste is als een plantengilde bestaat uit de 5 functies die er zijn. Hieronder worden ze allemaal benoemd, inclusief planten die je daarvoor kunt gebruiken:
- Stikstofbinders
- Voedingstof leveranciers
- Mulchers
- Insectentrekkers
- Ongedierte bestrijders en ziekteweerders
Ik zal ze allemaal even toelichten en dan ook benoemen welke planten je kunt gebruiken daarbij:
Functie #1: Stikstofbinders
Dit zijn planten die samenwerken met bacteriën die stikstof kunnen binden. Doordat deze planten stikstof opnemen, kunnen ze de stikstof afgeven aan de grond. Dit gebeurd als ze hun bladeren laten vallen in de herfst of als ze gesnoeid worden.
Voorbeelden van stikstofbinders: lupine, duindoorn, lathyrus, alfafa, klaver, wikke, kleine pimpernel, olijfwilg, erwten, bonen.
Functie #2: Voedingstof leveranciers
Deze soort planten hebben lange wortels, waarmee ze voedingsstoffen uit de grond kunnen halen. Voedingsstoffen waar andere planten niet bij kunnen komen. Als ze in de herfst afsterven, dan komen deze voedingsstoffen beschikbaar voor boom waar de gilde omheen staat. Dit proces kun je versnellen door de planten te snoeien in het groeiseizoen. Een goed voorbeeld daarvan is de smeerwortel. Deze kun je 3x in het seizoen snoeien en vervolgens op de grond leggen of in stukjes knippen. Zo komen de voedingsstoffen sneller in de bovenste laag van de grond. Daar hebben bomen en andere planten eerder voordeel van.
Voorbeelden van planten met voedingsstoffen: smeerwortel, varen, komkommerkruid, hoefblad, geitenbaard, mosterd, brandnetel, weegbree, waterkers, duizenblad, paardenbloem.
Functie #3: Mulchplanten
Mulchplanten zijn planten die snel groeien, veel massa produceren en daardoor kunnen ze goed in de gilde/tuin gebruikt worden voor het mulchen van de grond. Het is erg belangrijk om de tuingrond te mulchen, ook als je niet een gilde maakt. Voorbeelden van mulchplanten zijn smeerwortel, rabarber, oost-indische kers.
Functie #4: Insectentrekkers
Dit zijn planten, structuren of tuinelementen die nuttige insecten aantrekken. Deze zijn handig voor bestuiving en plaagbestrijding. Bloeiende planten hebben nectar en stuifmeel te bieden voor insecten. Voorbeelden van insectentrekkers zijn kamille, peterselie, dille, venkel, lavendel, ijzerhard, salie, bieslook, marjolein, tijm, kattenkruid en alsem.
Functie #5: Ongedierte bestrijders en ziekteweerders
Er zijn bepaalde planten die hebben een natuurlijke afweer hebben tegen ongedierte en ziekteweerders. Denk bijvoorbeeld aan basilicum (tegen witte vliegjes op tomaten), lavendel (tegen bladluizen en mieren), afrikaantjes (tegen aaltjes en bodemparasieten), knoflook en ui-achtigen (tegen bladluizen), schapenzuring en paardenbloemen.
In een natuurlijke tuin is het mooist als al deze functies meerdere malen terugkomen. Bij voorkeur in verschillende planten. Want het uitgangspunt is: hoe diverser, hoe gezonder…
Mijn plantengilde
Het eerste jaar dat mijn tuin ingericht was, was ik vooral gericht op de kleuren van de tuin en ook de bloemen in de tuin. Ik plantte een aantal vaste planten, een boom en heel veel eenjarige planten. Al snel kwam ik erachter dat ik de eenjarige niet dicht genoeg bij elkaar had geplant en bepaalde dahlia’s bloeiden niet. Waardoor er gaten in mijn borders bleven, hierdoor was er veel onkruid. En had ik in de maanden mei t/m september veel werk aan het onkruid wieden. Dat is iets wat ik voor volgend jaar anders wil. O.a. door het gebruik van meer bodembedekkers, heesters, bomen en ook gildes wil ik dat meer voorkomen. Tevens ga ik nog meer vaste planten planten en de eenjarigen dichter op elkaar. Ook ga ik gebruik maken van de no-dig methode (karton+ compost) op bepaalde kale plekken in de tuin. Om het onkruid te onderdrukken. Bepaald onkruid is flink hardnekkig.
Wat staat er in één van mijn gildes?
- Smeerwortel
- Lavendel
- Ereprijs
- Oregano
- Munt
- Bieslook
- Kattenkruid
- Viooltje
- Vrouwenmantel
- Thijm
- Salvia
Je ziet deze planten ook op de foto. Ik plantte de gilde eind september. Om de boom extra te benadrukken, maakte ik er een bakstenen bak om. Hieronder zie je hoe ik dat deed in een aantal stappen. Ik gebruikte geen lijm of cement om de stenen op elkaar te stapelen. Ook zorgde ik ervoor dat de stenen een beetje losjes van elkaar staan. Dit geeft een speelser effect.
Wist je dat een stapeltje stenen zoals mijn stenen rondje, een mooie verstopplek is voor insecten in de tuin. Dat betekent nog meer diversiteit in de tuin.
Deze blog hoort bij mijn serie blogs over tuin(ieren).
Ken jij een plantengilde? Of heb je deze zelf ook in de tuin? Laat je het me weten in een reactie hieronder? Ik ben benieuwd…
